Prawa człowieka, a barnevernet

Poprzednia rzecznik praw obywatelskich, Gro Hillestad Thune ostro skrytykowała Barnevern w Haugesund, a właściwie podejście instytucji do sprawy pary rodziców, której zostało odebrane nowo narodzone dziecko, bezpośrednio ze szpitala. To brak poszanowania podstawowych praw człowieka, powiedziała ekspertka.

W ciągu minionych tygodni powstało wiele artykułów o barnevernet, mowa tu o lokalnych publikacjach. Pewna rodzina, zamieszkująca Haugalandet, walczyła bardzo długo i trudno z instytucją barnevern w Haugesund o odzyskanie swoich dzieci.

Mimo,że od czasu wydania wyroku, postanawiającego o oddaniu dzieci rodzicom, upłynęły cztery miesiące to, obecnie 2-letni już chłopczyk nadal znajduje się pod opieką instytucji.

W styczniu Barnevern w Haugesund otrzymało po raz drugi poparcie organów wojewódzkich Rogaland na przejęcie opieki nad dzieckiem, pomimo prawomocnego wyroku sądu.

Prawniczka i stróż praw człowieka uważa sprawę za żenującą.

Uważam, że jest to skandal i wstyd, dla kraju takiego jak Norwegia. W tej sprawie mamy gminny organ władzy wykonawczej, który nie potrafi wypełnić podstawowych, demokratycznych zasad norweskiego społeczeństwa. Nasze społeczeństwo bazuje na trójpodziale władzy, gdzie zadaniem sądu jest posiadanie kontroli na organami wykonawczymi. To znaczy, że organy administracji są zobowiązane aby przestrzegać nakazów sądowych, bez względu czy się z nimi zgadzają, czy nie. W tej sprawie potrzeba bezpieczeństwa jest przeniesiona na bok, powiedziała Hillestad Thune.

Poważna interwencja

Thune pracuje ze sprawami barnevern na przestrzeni wielu lat i uważa się za jedną z przodujących osób w dziedzinie praw człowieka. Po zapoznaniu się ze wspomnianą sprawą rodziny z Haugalandet, wydała oczywistą opinie, że w tej sprawie zostały złamane najważniejsze z zasad wynikających z praw człowieka.

Jedna z podstawowych praw człowieka to prawo do szacunku względem życia rodzinnego i prywatnego. To prawo dotyczy zarówno dzieci jak i dorosłych i ma na celu chronić przed nieuzasadnionymi atakami od osób lub organów, przedstawicieli publicznej władzy wykonawczej. Jeśli nieunikniona jest ingerencja w życie rodzinne dziecka, wtedy takie ingerencje nie mogą być bardziej obciążające dla dziecka i rodziców niż to konieczne. Nazywamy to ” zasada najmniejszej ingerencji”, którą również pracownicy barnevernet w Haugesund muszą przestrzegać. Usunięcie dziecka, ograniczenie kontaktu z biologicznymi rodzicami, jest poważną ingerencją w życie dziecka, które potrzebuję konkretnych i silnych argumentów. Bardzo ważne jest, aby przyznać, że ta sprawa nie tylko dotyczy prawa rodziców, ale nie mniej ważnych, praw dziecka, prawa do dorastania w swojej własnej rodzinie. I właśnie to prawo, Sąd Najwyższy w Norwegii przyznał, dla tego małego, niewinnego dziecka, powiedziała Thune.

Na przykładzie tej sprawy z Haugesund, Thune przytacza obraz barnevern w wymiarze całego kraju. Ekspertka uważa, że sprawa ta ilustruje postawę instytucji, postawę, którą jest przesadna i nie pracuje w taki sposób, jak to było pierwotnie zamierzone. Prawniczka uważa, że barnevern powinno przejść konieczne reformy.

Głównym zadaniem barnevernet w chwili powstania, była pomoc i wsparcie dla rodziców. Wiele potrzebuje takiej pomocy społecznej w różnych sytuacjach. Na przestrzeni czasu barnevernet rozwijało się i przekształciło w tzw. gminną kontrolę rodzicielką, której zadaniem jest oceniać i kontrolować rodziców, czy postępują se swoimi dziećmi odpowiednio, czy nie. Pracownicy barnevern mają zarówno władze opiniotwórczą oraz realizującą oraz w między czasie wytworzyła się nowa odmiana, prawo własne, które obowiązuje wtedy, gdy trzeba zdecydować co jest, łatwo mówiąc “najlepsze dla dziecka” i jakie środki zostaną zastosowane. W wielu przypadkach mówi się o używaniu władzy przeciwko rodzicom i często przeciwko temu, co dziecko by chciało, dlatego społeczeństwo musi zadbać o konkretne, bezpieczne warunki.

Praworządność w barnevernet jest podstawową wartością, ponieważ mówi o uczuciu pewności, że rozwiązania które mają na celu dobro dziecka, są najlepsze z możliwych. Poszukiwanie właściwej praworządności w norweskim barnevern jest najważniejsze z ważnych ponieważ oznacza większe bezpieczeństwo i pewność, że dzieci będą pod właściwą opieką i dozorem – powiedziała ekspertka ds praw człowieka.

Potrzeba reformy

Według Thune, najsłabszy punkt w dzisiejszym systemie do nadużywanie nadzwyczajnych środków również wtedy, kiedy nie ma żadnych przesłanek na to, że sytuacja wymaga natychmiastowej ingerencji. Takie decyzje bezpośrednio mogą być wydawane przez zarząd placówki, a są to między innymi odebranie dziecka pod nadzorem policji, ze szkoły, umieszczenie w placówce interwencyjnej.

Wszyscy potrafią zrozumieć jak dramatyczne przeżycie to może być dla dziecka. Dlatego najpierw powinien być utworzony odpowiedni, dobrze zorganizowany system, zanim fizyczne odebranie dziecka będzie przeprowadzone, a sama policja powinna najpierw mieć nakaz sądowy, aby wkroczyć w prywatną sferę, podkreśliła Thune.

Kryzys barnevernet 

Podczas publicznego odsłuchania propozycji zmiany ustawy, jedną z proponowanych zmian jest, że gminny oddział barnevern nie będzie dysponował władzą do wdrażania środków przeciwko rodzicom i dobru dziecka. W zamian za to, lokalny barnevern będzie pełnił czystą rolę doradczą, pomocną we współpracy z innymi organami pomocy w danej gminie. Sprawy trudne, z takimi zadaniami jak narzucenie woli, przechwycenie opieki nad dzieckiem, powinny wg proponowanych zmian, być orzekane przez organy wyższej instancji.

Przestrzegają prawa

Przedstawiciel Haugesund kommune, Tore Haaland w odpowiedzi na zarzuty prawniczki:

Barnevern w Haugesund pracuje według norweskiego prawa i międzynarodowych konwencji, opartych na prawach człowieka. Barnevernet nie może definiować, bez oceny innych instancji, co jest dla dziecka najlepsze. To jest sprawa, którą się rozwiązuje poprzez aparat prawa, między innymi w wymiarze władzy wojewódzkiej. Jednocześnie wykorzystuje się organy zewnętrzne, postronne do wydania obiektywnych opinii.

Rozmówca podkreślił również, że większość spraw w barnevernet rozwiązuje się przy udzieleniu pomocy doraźnej, bez używania jakichkolwiek przymusów.

Norweski odpowiednik artykułu pod adresem: https://hnytt.no/2018/02/02/bryter-grunnleggende-menneskerettigheter/